Schistosoma mansoni – co to jest i jak dochodzi do zakażenia?

Schistosoma mansoni to pasożyt z grupy przywr krwi, odpowiedzialny za schistosomatozę jelitową — jedną z najczęstszych chorób pasożytniczych na świecie. Zakażenia występują głównie w krajach tropikalnych, a do infekcji dochodzi podczas kontaktu skóry z wodą, w której znajdują się larwy pasożyta.

Choć w Polsce schistosomatoza nie występuje naturalnie, coraz częstsze podróże do Afryki, Ameryki Południowej i Bliskiego Wschodu sprawiają, że warto wiedzieć, jak rozpoznać ryzyko zakażenia i kiedy zgłosić się na badania.

Gdzie występuje Schistosoma mansoni?

Pasożyt jest endemiczny dla regionów:

• Afryki Subsaharyjskiej,
• Bliskiego Wschodu,
• Karaibów,
• Ameryki Południowej (szczególnie Brazylia, Wenezuela),
• niektórych obszarów Jemenu.

Zakażenie jest możliwe wyłącznie w miejscach, gdzie występują odpowiednie gatunki ślimaków wodnych — żywicieli pośrednich.

Jak dochodzi do zakażenia?

Do infekcji dochodzi przez skórę, najczęściej podczas:

• kąpieli w jeziorach, rzekach, kanałach,
• brodzenia w wodzie,
• prac polowych w wodzie,
• kontaktu z wodą używaną lokalnie do mycia lub prania.

Larwy pasożyta (cerkarie) aktywnie wnikają przez skórę, a następnie przemieszczają się naczyniami krwionośnymi do żył jelitowych, gdzie dojrzewają do postaci dorosłej.

Zakażenie Schistosoma mansoni – objawy

Objawy zależą od fazy choroby.

1. Wczesna faza (kilka dni–tygodni po zakażeniu)
   • swędzenie skóry w miejscu kontaktu z wodą,
   • gorączka, dreszcze,
   • bóle mięśni i stawów,
   • kaszel,
   • powiększenie węzłów chłonnych.
   To tzw. gorączka Katayama — reakcja immunologiczna na pasożyta.
2. Faza przewlekła (miesiące–lata po zakażeniu) Powodowana przez jaja odkładane w ścianie jelita i wątrobie:
   • bóle brzucha,
   • biegunki, czasem z domieszką krwi,
   • utrata masy ciała,
   • przewlekłe zmęczenie,
   • powiększenie wątroby i śledziony,
   • w cięższych przypadkach — nadciśnienie wrotne.

Cykl życiowy Schistosoma mansoni

1. Jaja pasożyta trafiają do wody Wydalane są z kałem osoby zakażonej.
2. W wodzie wykluwają się larwy (miracidia) Muszą znaleźć odpowiedniego ślimaka wodnego.
3. W ślimaku rozwijają się kolejne stadia larwalne Po kilku tygodniach powstają cerkarie — forma inwazyjna.
4. Cerkarie opuszczają ślimaka i pływają w wodzie Aktywnie poszukują żywiciela ostatecznego — człowieka.
5. Wnikanie przez skórę Larwy przenikają przez skórę podczas kontaktu z wodą.
6. Migracja i dojrzewanie Pasożyt przemieszcza się naczyniami krwionośnymi do żył jelitowych.
7. Produkcja jaj Dorosłe osobniki składają jaja, które przedostają się do jelita i są wydalane z kałem — cykl się zamyka.

Diagnostyka schistosomatozy

W Helisalab wykonujemy badania, które pomagają wykryć zakażenie pasożytami przewodu pokarmowego, jednak Schistosoma mansoni nie jest pasożytem jelitowym w klasycznym sensie — jaja mogą pojawić się w kale, ale ich wykrycie wymaga specjalistycznych metod.

Standardowo stosuje się:

• badanie kału na obecność jaj pasożyta,
• testy serologiczne (przeciwciała) — wykonywane w wyspecjalizowanych laboratoriach,
• testy PCR — najwyższa czułość.

Jeśli pacjent wrócił z regionu endemicznego i ma objawy sugerujące schistosomatozę, warto skonsultować się z lekarzem chorób tropikalnych.

Leczenie

Schistosomatozę leczy się lekami przeciwpasożytniczymi, które są skuteczne i dobrze tolerowane. Terapia jest dobierana przez lekarza na podstawie wyników badań i objawów.

Jak zapobiegać zakażeniu?

• unikanie kąpieli w jeziorach i rzekach w krajach endemicznych,
• korzystanie wyłącznie z wody butelkowanej lub przegotowanej,
• unikanie brodzenia w wodzie podczas podróży,
• ostrożność przy pracach polowych w rejonach tropikalnych